กองทุนสุขภาพจังหวัด

งานอนามัยแม่และเด็กเป็นภารกิจสำคัญของระบบบริการสุขภาพที่มุ่งดูแลสตรีตั้งแต่ระยะก่อนตั้งครรภ์ ระยะตั้งครรภ์ ระยะคลอด และหลังคลอด ตลอดจนดูแลเด็กปฐมวัยอายุ 0–5 ปี เพื่อให้มารดาและเด็กมีสุขภาพที่ดี การดูแลหญิงตั้งครรภ์อย่างมีคุณภาพตั้งแต่ระยะแรกเริ่มถือเป็นปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อสุขภาพของมารดา ทารกในครรภ์ และพัฒนาการของเด็กในอนาคต อันเป็นรากฐานสำคัญของการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ของประเทศ จากสถานการณ์การตายของมารดาในเขตสุขภาพที่ 12 พบว่าอัตราส่วนการตายของมารดา ในปีงบประมาณ 2564–2568 เท่ากับ 67.03, 37.88, 21.95, 36.93 และ 34.90 ต่อแสนการเกิดมีชีพ ตามลำดับ ซึ่งยังสูงกว่าเป้าหมายของประเทศที่กำหนดไว้ไม่เกิน 16 ต่อแสนการเกิดมีชีพอย่างต่อเนื่อง โดยในปีงบประมาณ 2568 (ข้อมูล ณ เดือนพฤษภาคม 2568) มีมารดาเสียชีวิตจำนวน 13 ราย จากการวิเคราะห์สาเหตุการเสียชีวิต พบว่าส่วนหนึ่งเกิดจากสาเหตุทางตรงที่สามารถป้องกันได้ และส่วนใหญ่เกิดจากสาเหตุทางอ้อมที่เกี่ยวข้องกับโรคประจำตัวและภาวะแทรกซ้อนทางอายุรกรรม ซึ่งสะท้อนถึงความจำเป็นในการพัฒนาระบบเฝ้าระวัง คัดกรอง และดูแลหญิงตั้งครรภ์กลุ่มเสี่ยงอย่างมีประสิทธิภาพ สำหรับจังหวัดปัตตานี พบว่าอัตราส่วนการตายของมารดาในปีงบประมาณ 2564–2568 เท่ากับ 106.99, 43.02, 51.22, 17.97 และ 63.30 ต่อแสนการเกิดมีชีพ ตามลำดับ แม้บางช่วงจะมีแนวโน้มลดลง แต่ยังคงมีความผันผวนและสูงกว่าค่าเฉลี่ยระดับประเทศ สะท้อนถึงความท้าทายในการดำเนินงานด้านอนามัยแม่และเด็กในพื้นที่ โดยเฉพาะปัญหาการเข้าถึงบริการฝากครรภ์ล่าช้า การฝากครรภ์ไม่ต่อเนื่อง และการมารับบริการไม่ครบตามเกณฑ์ ส่งผลให้การคัดกรองภาวะเสี่ยงและการป้องกันภาวะแทรกซ้อนทำได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ จากข้อมูลปีงบประมาณ 2567–2568 พบว่าหญิงตั้งครรภ์ที่ได้รับการฝากครรภ์ครั้งแรกก่อนหรือเท่ากับ 12 สัปดาห์ คิดเป็นร้อยละ 78.61 และ 80.43 ตามลำดับ ขณะที่หญิงตั้งครรภ์ที่ได้รับการดูแลก่อนคลอดครบ 5 ครั้งตามเกณฑ์ คิดเป็นร้อยละ 68.81 และ 70.06 ตามลำดับ ซึ่งยังต่ำกว่าเป้าหมายที่กำหนดไว้ร้อยละ 75 นอกจากนี้ยังพบปัญหาความล่าช้าในการตัดสินใจเข้าสู่ระบบบริการและการขาดความตระหนักในการดูแลสุขภาพของหญิงตั้งครรภ์และครอบครัว จึงจำเป็นต้องส่งเสริมกระบวนการโรงเรียนพ่อแม่และการสื่อสารความเสี่ยงอย่างต่อเนื่อง เพื่อสร้างความรู้ ความเข้าใจ และความร่วมมือในการดูแลสุขภาพมารดาและทารก ขณะเดียวกัน การพัฒนาศักยภาพบุคลากรด้านอนามัยแม่และเด็ก โดยเฉพาะพยาบาลผู้ปฏิบัติงานในคลินิก ฝากครรภ์ ห้องคลอด หลังคลอด และหน่วยบริการปฐมภูมิ มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการยกระดับคุณภาพบริการ เนื่องจากยังพบการหมุนเวียนเปลี่ยนแปลงบุคลากรในพื้นที่ ส่งผลให้ความรู้ ทักษะ และประสบการณ์ในการดูแลหญิงตั้งครรภ์กลุ่มเสี่ยงขาดความต่อเนื่อง โดยเฉพาะการดูแลหญิงตั้งครรภ์ที่มีโรคประจำตัว เช่น โรคเบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง และโรคหัวใจ ซึ่งต้องอาศัยความรู้เฉพาะทาง การประเมินความเสี่ยง และการประสานการส่งต่ออย่างมีประสิทธิภาพ การดำเนินงานอนามัยแม่และเด็กจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือของบุคลากรทุกระดับ ตั้งแต่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล โรงพยาบาลชุมชน และโรงพยาบาลทั่วไป เพื่อให้เกิดระบบบริการที่เชื่อมโยงอย่างไร้รอยต่อ ครอบคลุมตั้งแต่การค้นหา คัดกรอง ประเมินความเสี่ยง ดูแลรักษา ส่งต่อ และติดตามต่อเนื่องในชุมชน ดังนั้น เพื่อยกระดับคุณภาพบริการอนามัยแม่และเด็กของจังหวัดปัตตานี ลดการเจ็บป่วยและการเสียชีวิตของมารดาและทารก รวมทั้งเสริมสร้างความเข้มแข็งของระบบบริการสุขภาพทุกระดับ จึงจัดทำโครงการพัฒนาศักยภาพบุคลากรและเครือข่ายบริการอนามัยแม่และเด็ก จังหวัดปัตตานี โดยมุ่งเน้นการพัฒนาองค์ความรู้ ทักษะการดูแลหญิงตั้งครรภ์กลุ่มเสี่ยง การบริหารจัดการรายกรณี การเฝ้าระวังภาวะแทรกซ้อน การส่งต่อ และการดูแลต่อเนื่องผ่านกระบวนการเรียนรู้ร่วมกัน การอบรมเชิงปฏิบัติการ และระบบพี่เลี้ยงทางคลินิก เพื่อให้บุคลากรสามารถปฏิบัติงานได้อย่างมั่นใจ มีมาตรฐาน และนำไปสู่การลดอัตราการตายของมารดาและทารกอย่างยั่งยืน