กองทุนสุขภาพจังหวัด

เด็กปฐมวัยอายุ 0–5 ปี เป็นช่วงวัยทองของการพัฒนาทั้งด้านร่างกาย สมอง อารมณ์ จิตใจ สังคม สติปัญญาและการเรียนรู้ การได้รับอาหารและโภชนาการที่เหมาะสมในช่วง 1,000 วันแรกของชีวิตมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการเจริญเติบโตและศักยภาพในอนาคต สถานการณ์เด็กปฐมวัยอายุ 0–5 ปี จังหวัดปัตตานี มีจำนวน 43,831 คน แบ่งเป็นเด็กอายุ 0–2 ปี จำนวน 18,473 คน และเด็กอายุ 3–5 ปี จำนวน 25,358 คน โดยข้อมูลการเฝ้าระวังภาวะโภชนาการ ณ วันที่ 24 มิถุนายน 2569 พบว่า เด็กอายุ 0–2 ปี มีภาวะผอมร้อยละ 5.44 สูงกว่าเกณฑ์ที่กำหนดไม่เกินร้อยละ 5 ขณะที่เด็กอายุ 3–5 ปี มีภาวะผอมร้อยละ 4.81 และพบความแตกต่างของปัญหาระหว่างพื้นที่อย่างชัดเจน
จากการวิเคราะห์สาเหตุของปัญหาพบว่า ปัญหาภาวะโภชนาการของเด็กปฐมวัยมิได้เกิดจากตัวเด็กเพียงอย่างเดียว แต่มีความเกี่ยวข้องกับหลายปัจจัย ได้แก่ การที่เด็กอยู่ในการดูแลของปู่ ย่า ตา ยาย เนื่องจากผู้ปกครองต้องประกอบอาชีพ การจัดอาหารที่ไม่เหมาะสมตามวัย ปริมาณอาหารไม่เพียงพอ การไม่ได้รับประทานอาหารบางมื้อ รวมถึงผู้ดูแลบางส่วนยังขาดความรู้และทักษะในการจัดอาหารที่เหมาะสม นอกจากนี้ การชั่งน้ำหนัก วัดส่วนสูง การประเมินภาวะโภชนาการ และการแปลผลกราฟการเจริญเติบโตของเด็กปฐมวัยในแต่ละพื้นที่ยังไม่มีมาตรฐานเดียวกัน ส่งผลให้ข้อมูลภาวะโภชนาการขาดความแม่นยำ การจำแนกเด็กกลุ่มเสี่ยงคลาดเคลื่อน และเกิดความล่าช้าในการวางแผนช่วยเหลือ ติดตาม และส่งต่อเด็กที่มีภาวะทุพโภชนาการระบบเฝ้าระวังภาวะโภชนาการเด็กปฐมวัยยังพบข้อจำกัดด้านมาตรฐานการชั่งน้ำหนัก วัดส่วนสูง การบันทึกข้อมูล และการแปลผลการเจริญเติบโต ทำให้แต่ละหน่วยบริการมีแนวทางปฏิบัติที่แตกต่างกัน ส่งผลต่อคุณภาพข้อมูล การคัดกรองเด็กกลุ่มเสี่ยง และประสิทธิภาพของระบบติดตามดูแลและฟื้นฟูภาวะโภชนาการในระดับจังหวัด ดังนั้น การแก้ไขปัญหาจึงจำเป็นต้องเปลี่ยนจากการให้ความรู้แบบครั้งคราว ไปสู่การพัฒนาระบบ ครอบครัวโภชนาการ ที่ให้ครอบครัวเป็นศูนย์กลางของการดูแลเด็ก โดยมีพ่อแม่ ผู้ปกครอง ปู่ย่า ตายาย ผู้ดูแลเด็ก ครู ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก อาสาสมัครสาธารณสุข บุคลากรสาธารณสุข และชุมชน ร่วมกันส่งเสริม ป้องกัน คัดกรอง ดูแล ฟื้นฟู และติดตามภาวะสุขภาพและโภชนาการของเด็กปฐมวัยอย่างต่อเนื่องโครงการนี้จึงมุ่งพัฒนาระบบการดูแลเด็กปฐมวัยแบบบูรณาการ ภายใต้แนวคิด ค้นหาเร็ว ดูแลเร็ว ครอบครัวมีพลัง เด็กเติบโตสมวัย โดยใช้กระบวนการดำเนินงาน 6 ขั้นตอน ได้แก่ 1.ส่งเสริม การสร้างความรู้และทักษะด้านอาหาร โภชนาการ และการเลี้ยงดูเด็ก,2.ป้องกันการเฝ้าระวังและป้องกันภาวะโภชนาการผิดปกติ, 3.คัดกรอง การชั่งน้ำหนัก วัดส่วนสูง/ความยาว และประเมินภาวะโภชนาการอย่างถูกต้อง, 4.ดูแลการจัดแผนดูแลรายบุคคลร่วมกับครอบครัว, 5.ฟื้นฟู การช่วยเหลือเด็กที่มีภาวะผอม เตี้ย อ้วน หรือมีความเสี่ยงด้านสุขภาวะ และ 6.ติดตามและเรียนรู้ การติดตามผล คืนข้อมูล และพัฒนาระบบอย่างต่อเนื่อง ซึ่งการดำเนินงานดังกล่าวจะช่วยให้จังหวัดปัตตานีมีระบบการจัดการปัญหาภาวะโภชนาการเด็กปฐมวัยที่เชื่อมโยงตั้งแต่ระดับครอบครัว ชุมชน ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก หน่วยบริการสุขภาพ และระดับอำเภอ เกิดทีมครอบครัวโภชนาการที่สามารถทำงานได้จริง มีพื้นที่ต้นแบบและศูนย์เรียนรู้สำหรับการขยายผล ตลอดจนส่งเสริมให้เด็กปฐมวัยมีการเจริญเติบโตสมวัยและมีสุขภาวะที่ดีอย่างยั่งยืน