กองทุนสุขภาพจังหวัด

โรคมะเร็งเป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับ 1 ของประชากรไทยมาอย่างต่อเนื่องมากกว่า 20 ปี จากข้อมูลสถิติของสถาบันมะเร็งแห่งชาติ และกรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข พบว่าประเทศไทยมีผู้ป่วยมะเร็งรายใหม่มากกว่า 140,000 คนต่อปี และเสียชีวิตมากกว่า 84,000 คนต่อปี โดยโรคมะเร็งที่พบมากเป็นอันดับต้นๆ ได้แก่ มะเร็งเต้านม มะเร็งปากมดลูก และมะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนัก ซึ่งทั้ง 3 โรคนี้เป็นปัญหาทางสาธารณสุขที่สำคัญและมีผลกระทบต่อสูญเสียทางเศรษฐกิจและสังคมอย่างมหาศาล เมื่อพิจารณาสถิติแยกตามรายโรคในภาพรวมประเทศและระดับพื้นที่จังหวัดปัตตานี พบข้อมูลวิเคราะห์สถานการณ์ และปัญหาสำคัญ ดังนี้: 1.มะเร็งเต้านม : เป็นมะเร็งที่พบเป็นอันดับ 1 ในสตรีไทย โดยมีผู้ป่วยรายใหม่มากกว่า 17,000 คน ต่อปี และเสียชีวิตกว่า 4,800 คนต่อปี (คิดเป็นประมาณ 13 คนต่อวัน) สำหรับจังหวัดปัตตานี พบอัตราป่วย มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยผู้ป่วยส่วนใหญ่มาพบแพทย์ในระยะแพร่กระจาย (ระยะ 3-4) ถึงร้อยละ 45 เนื่องจากสตรีในพื้นที่ยังขาดความรู้และการฝึกทักษะการตรวจเต้านมด้วยตนเอง (BSE) อย่างถูกต้อง และสม่ำเสมอ ประกอบกับความเขินอายในการขอรับการตรวจจากบุคลากรทางการแพทย์ 2. มะเร็งปากมดลูก: เป็นมะเร็งที่พบมากเป็นอันดับ 2 ในสตรีไทย มีผู้ป่วยรายใหม่ประมาณ 5,400 คนต่อปี และเสียชีวิตกว่า 2,200 คนต่อปี แม้ว่ากระทรวงสาธารณสุขจะมีนโยบายคัดกรองฟรีด้วยวิธี HPV DNA Test แต่จากการดำเนินงานในพื้นที่จังหวัดปัตตานี พบว่า อัตราการเข้าถึงการตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูก ในสตรีกลุ่มเป้าหมาย (อายุ 30-60 ปี) ยังต่ำกว่าเป้าหมายระดับประเทศ (เป้าหมายร้อยละ 60 แต่ผล การดำเนินงานในพื้นที่บรรลุเพียงร้อยละ 32-38) โดยมีสาเหตุหลักจากความเชื่อ ค่านิยมทางวัฒนธรรม ข้อห้ามทางศาสนาเกี่ยวกับการเปิดเผยร่างกาย ตลอดจนความกลัวเจ็บและความอาย 3. มะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนัก: มีอัตราการเกิดโรคสูงเป็นอันดับ 3 ในผู้ชาย และอันดับ 4 ในผู้หญิง โดยมีผู้ป่วยรายใหม่กว่า 15,000 คนต่อปี และเสียชีวิตมากกว่า 5,000 คนต่อปี ในพื้นที่จังหวัดปัตตานีพบอัตราการครอบคลุมการตรวจคัดกรองด้วยชุดตรวจหาเลือดแฝงในอุจจาระ (Fit Test) ในประชากรกลุ่มเป้าหมาย (อายุ 50-70 ปี) ยังไม่บรรลุเป้าหมายร้อยละ 50 (ผลงานจริงประมาณร้อยละ 28-35) เนื่องจากประชาชนส่วนใหญ่รู้สึกว่าการเก็บตัวอย่างอุจจาระเป็นเรื่องยุ่งยาก ไม่สะดวก และขาดความตระหนักเนื่องจากโรคนี้ มักไม่แสดงอาการในระยะเริ่มต้น จากสถิติดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่า ปัจจัยที่เป็นอุปสรรคสำคัญที่สุดในการลดอัตราป่วยและเสียชีวิต จากมะเร็งทั้ง 3 ชนิดในจังหวัดปัตตานี ไม่ใช่เรื่องของระบบการรักษา แต่เป็นเรื่องอัตราการเข้าถึงการตรวจคัดกรองในระยะเริ่มต้น (Early Detection) ที่ยังต่ำ ซึ่งมีสาเหตุมาจากปัจจัยด้านพฤติกรรม ทัศนคติ ความอาย ข้อจำกัดทางวัฒนธรรมบริบทท้องถิ่น และการขาดคน ในชุมชนที่ทำหน้าที่เป็นสื่อกลาง ในการสื่อสารสุขภาพอย่างถูกวิธี สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดปัตตานี ในฐานะหน่วยงานที่มีภารกิจหลักในการบริหารจัดการและกำกับดูแลสุขภาพของประชาชนในระดับจังหวัด จึงได้จัดทำ โครงการอบรมพัฒนาศักยภาพแกนนำสุขภาพ (ครู ก) ขึ้น เพื่อสร้างวิทยากรแกนนำที่มีความรู้ ความเข้าใจ มีทักษะการสื่อสารที่อ่อนน้อมและสอดคล้องกับวิถีชีวิตพหุวัฒนธรรมของปัตตานี เพื่อไปถ่ายทอดความรู้
สร้างความตระหนัก และรณรงค์กระตุ้นให้ประชาชนกลุ่มเสี่ยงเข้ารับการตรวจคัดกรองมะเร็งระยะเริ่มต้นได้อย่างครอบคลุม ซึ่งจะช่วยลดอัตราการป่วยรุนแรง และลดอัตราการเสียชีวิตจาก โรคมะเร็งของประชาชนในจังหวัดปัตตานีได้อย่างยั่งยืน