กองทุนสุขภาพจังหวัด

การดูแลสุขภาพช่องปากเป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญของการส่งเสริมสุขภาพองค์รวมของประชาชน
ซึ่งงานด้านทันตกรรมถือเป็นองค์ประกอบหลักในระบบบริการสุขภาพ โดยเฉพาะในระดับปฐมภูมิ ที่มุ่งเน้น การให้บริการแบบเชิงรุก เข้าถึงง่าย และมีคุณภาพ ซึ่งในปัจจุบัน ระบบบริการสาธารณสุขของประเทศไทย ให้ความสำคัญกับการดูแลสุขภาพช่องปากของประชาชนอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะในระดับปฐมภูมิ ซึ่งเป็น ด่านแรกของการให้บริการ หน่วยบริการสุขภาพทั่วประเทศได้จัดให้มีคลินิกทันตกรรมที่ให้บริการตรวจรักษา ฟื้นฟู และส่งเสริมสุขภาพช่องปากแก่ประชาชน โดยมีทันตแพทย์ ทันตาภิบาล เป็นบุคลากรหลัก และ
ผู้ช่วยทันตกรรม เป็นบุคลากรสนับสนุนที่มีบทบาทสำคัญในการเสริมสร้างประสิทธิภาพของการให้บริการ
ซึ่งถือว่า มีความสำคัญอย่างยิ่ง นอกจากนี้ผู้ช่วยทันตกรรมยังเป็นบุคลากรที่มีบทบาทสำคัญในการสนับสนุนการให้บริการ ทั้งในด้านการจัดเตรียมเครื่องมือ อุปกรณ์และเวชภัณฑ์ การดูแลและช่วยเหลือระหว่าง ทำหัตถการ การดูแลผู้รับบริการ การควบคุมการติดเชื้อในคลินิก การให้ความรู้เบื้องต้นแก่ผู้ป่วย และ การจัดการเวชระเบียนหรือการบริหารจัดการภายในคลินิกทันตกรรม ตลอดจนการสื่อสาร และ สร้างความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างผู้ป่วย กับทีมทันตกรรม การที่ผู้ช่วยทันตกรรมมีความรู้ ความสามารถ และ ทักษะที่ถูกต้องตามมาตรฐาน จะช่วยส่งเสริมให้บริการด้านทันตกรรมเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ ปลอดภัย และสร้างความพึงพอใจแก่ผู้รับบริการ การทำงานของผู้ช่วยทันตกรรมจึงต้องอาศัยทั้งความรู้ ทักษะที่ถูกต้องตามหลักวิชาชีพ และจรรยาบรรณในการปฏิบัติงาน อย่างไรก็ตาม ในสถานการณ์จริงพบว่าผู้ช่วยทันตกรรมจำนวนมาก ยังขาดโอกาสในการพัฒนาศักยภาพอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะด้านมาตรฐานการควบคุม การติดเชื้อ รวมถึงทักษะด้านการสื่อสารและการบริการที่เป็นมิตรกับผู้รับบริการ ประกอบกับข้อจำกัด ด้านเวลา บุคลากร และงบประมาณ ทำให้การพัฒนาองค์ความรู้ และทักษะวิชาชีพยังไม่ทั่วถึงหรือเป็นระบบ และจากการติดตามการดำเนินงานในหน่วยบริการสุขภาพหลายแห่ง พบว่า ผู้ช่วยงานทันตกรรมบางส่วน ยังขาดความเข้าใจที่ถูกต้องในบทบาทหน้าที่เฉพาะด้านการจัดการเครื่องมือเครื่องใช้ทางทันตกรรม ยังไม่เป็นไปตามมาตรฐานการควบคุมและป้องกันการติดเชื้อ รวมทั้งยังมีข้อจำกัดด้านทักษะการสื่อสาร กับผู้รับบริการ ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อคุณภาพของการบริการด้านทันตกรรมโดยรวม ปัจจุบันโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลทั้ง 130 แห่ง ในจังหวัดปัตตานี มีการเปิดให้บริการทันตกรรม จำนวน 72 แห่ง โดยมียูนิตทันตกรรม รวม 96 ชุด มีทันตาภิบาล จำนวน 72 ราย แต่กลับมี ผู้ช่วยงานทันตกรรมเพียง 54 ราย ซึ่งแสดงให้เห็นถึงภาวะขาดแคลนบุคลากรสนับสนุนอย่างมาก ซึ่งคิดเป็นสัดส่วนเพียงร้อยละ 56 ของจำนวนยูนิตที่มีอยู่ และยังต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐานอัตรากำลังที่กำหนด เนื่องจาก มีทันตาภิบาลถึง 24 ราย หรือคิดเป็นร้อยละ 30 ที่ต้องปฏิบัติงานโดยไม่มีผู้ช่วยประจำชุดยูนิต ซึ่งขัดต่อเกณฑ์มาตรฐานอัตรากำลังที่กำหนดสัดส่วนทันตบุคลากรต่อผู้ช่วยงานไว้ที่ 1 ต่อ 1 อีกทั้งสภาวะสุขภาพช่องปาก ของประชาชนในพื้นที่ยังอยู่ในเกณฑ์ที่น่ากังวล โดยพบสถิติเด็กนักเรียนในจังหวัดปัตตานีมีปัญหาฟันผุสูง ถึงร้อยละ 80 และมีอัตราเด็กอายุ 3 ปี ปราศจากฟันผุเพียงร้อยละ 71.7 ซึ่งเป็นสถิติที่ต่ำเป็นอันดับต้น ๆ
ของเขตสุขภาพสุขภาพที่ 12 (รายงานผลการสำรวจสภาวะสุขภาพช่องปากแห่งชาติ และข้อมูลรายงาน HDC จังหวัดปัตตานี) ซึ่งนอกจากปัญหาด้านจำนวนที่ไม่สมดุลกับภาระงานแล้ว จากการสำรวจยังพบว่า
ผู้ช่วยงานทันตกรรม ในจังหวัดปัตตานี ทั้งจากโรงพยาบาลชุมชน และโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล ส่วนใหญ่ยังเป็น ผู้ช่วยฝึกหัด ที่เรียนรู้งานหน้างาน (On-the-job training) ทำให้ขาดความรู้เชิงทฤษฎีที่ถูกต้อง เช่น มาตรฐานการทำลายเชื้อ (Sterilization) ซึ่งเสี่ยงต่อการแพร่กระจายเชื้อ การตามไม่ทันเทคโนโลยี ของวัสดุและอุปกรณ์ทันตกรรมที่มีการพัฒนาอย่างรวดเร็ว (เช่น ระบบดิจิทัล) หากขาดการอบรมจะทำให้ ใช้เครื่องมือได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ หรือเกิดความเสียหาย และยังมีความเสี่ยงจากการปฏิบัติงานของบุคลากรทางทันตกรรม ในเรื่องของอุบัติเหตุจากของมีคม และอาการปวดกล้ามเนื้อเรื้อรังที่เกิดจากการจัดท่าทาง ที่ไม่ถูกตามหลักสรีรศาสตร์ ตลอดจนปัญหาด้านการสื่อสารเชิงจิตวิทยาและภาษาท้องถิ่นที่ยังไม่สามารถ คลายความวิตกกังวลหรือสร้างความเชื่อมั่นให้แก่ผู้รับบริการที่มีความกลัวในการทำฟันได้ดีพอ ฝ่ายทันตสาธารณสุข สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดปัตตานี ได้เล็งเห็นถึงความจำเป็นดังกล่าว
จึงได้จัดทำ “โครงการอบรมเชิงปฏิบัติการ พัฒนาศักยภาพผู้ช่วยงานทันตกรรม” เพื่อเป็นเวที ในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ เสริมสร้างความรู้ ความเข้าใจ และทักษะที่จำเป็นในการปฏิบัติงานในคลินิก ทันตกรรมอย่างถูกต้อง และมีประสิทธิภาพ โดยเน้นการเรียนรู้ทั้งภาคทฤษฎีและการฝึกปฏิบัติจริงในหัวข้อ ที่เกี่ยวข้อง อันจะนำไปสู่การยกระดับมาตรฐานการบริการและแก้ปัญหา การขาดแคลนบุคลากรที่มีทักษะเฉพาะทางในพื้นที่ โดยมุ่งเน้นให้ผู้ช่วยทางทันตกรรมสามารถสนับสนุนทันตบุคลากรได้อย่างมีประสิทธิภาพ ภายใต้บริบททางวัฒนธรรมที่ อีกทั้งการทำงานเป็นทีมระหว่างทันตแพทย์ ทันตาภิบาล และผู้ช่วยทันตกรรม จะราบรื่นขึ้น ช่วยลดระยะเวลาที่ผู้ป่วยต้องรอคอย ผู้ช่วยฯ สามารถให้คำแนะนำเรื่อง การดูแลสุขภาพ ช่องปากเบื้องต้น ได้ดียิ่งขึ้น และเมื่อทีมงานมีศักยภาพที่สูงขึ้น จะสามารถขยายการบริการเชิงรุกไปยัง กลุ่มเปราะบางในชุมชนที่เดินทางลำบากได้ครอบคลุมขึ้นกว่าเดิม ส่งผลให้เกิดประโยชน์สูงสุดแก่ประชาชนในพื้นที่