กองทุนสุขภาพจังหวัด

จังหวัดยะลาตั้งอยู่ในเขตลุ่มน้ำปัตตานีตอนบน มีลักษณะภูมิประเทศเป็นภูเขาสลับที่ราบลุ่มริมแม่น้ำ ทำให้ในช่วงฤดูมรสุมของทุกปี (ประมาณเดือนพฤศจิกายน-มกราคม) หลายอำเภอ โดยเฉพาะพื้นที่ริมแม่น้ำและพื้นที่ลุ่มต่ำ ต้องเผชิญกับสถานการณ์อุทกภัยซ้ำซากอย่างต่อเนื่อง ทั้งในลักษณะน้ำท่วมฉับพลันจากฝนตกหนักในพื้นที่ต้นน้ำ และน้ำท่วมขังเป็นเวลานานในพื้นที่ปลายน้ำ ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อวิถีชีวิตและสุขภาพของประชาชนในวงกว้าง ผลกระทบด้านสุขภาพจากอุทกภัยเกิดขึ้นต่อเนื่องในทุกระยะของสถานการณ์ ในช่วงก่อนและระหว่าเกิดภัย ประชาชนในพื้นที่เสี่ยงจำนวนมากถูกตัดขาดจากระบบบริการสาธารณสุขปกติ เส้นทางคมนาคมถูกตัดขาด รถพยาบาลและหน่วยกู้ชีพเข้าถึงพื้นที่ได้ยาก ทำให้ผู้ป่วยโรคเรื้อรังขาดยาต่อเนื่อง ผู้ป่วยฉุกเฉินไม่สามารถส่งต่อได้ทันเวลา และกลุ่มเปราะบาง เช่น ผู้สูงอายุ ผู้พิการ ผู้ป่วยติดเตียง และหญิงตั้งครรภ์ ซึ่งมีข้อจำกัดในการช่วยเหลือตนเอง มีความเสี่ยงสูงต่อการเสียชีวิตหรือได้รับอันตรายจากความล่าช้าในการช่วยเหลือ ในช่วงหลังน้ำลด ปัญหาสุขภาพที่ตามมามีความซับซ้อนไม่น้อยไปกว่ากัน ทั้งการแพร่ระบาดของโรคที่มากับน้ำ ได้แก่ โรคน้ำกัดเท้า และโรคผิวหนัง โรคเลปโตสไปโรซิส (ฉี่หนู) จากการสัมผัสน้ำท่วมขังปนเปื้อน โรคไข้เลือดออกจากแหล่งเพาะพันธ์ุยุงลายที่เพิ่มขึ้นในบริเวณน้ำขัง โรคตาแดง และโรคอุจจาระร่วงจากน้ำดื่มใช้ที่ปนเปื้อน ประกอบกับปัญหาสุขาภิบาลสิ่งแวดล้อมในศูนย์พักพิงชั่วคราวที่มีความแออัด ล้วนเป็นปัจจัยเสี่ยงให้เกิดการระบาดเป็นกลุ่มก้อนได้ง่าย นอกจากนี้ ผู้ประสบภัยจำนวนมากยังได้รับผลกระทบทางจิตใจจากการสูญเสียทรัพย์สิน ที่อยู่อาศัย หรือคนในครองครัว ซึ่งหากไม่ได้รับการเยียวยาดูแลอย่างทันท่วงทีอาจนำไปสู่ภาวะเครียดเรื้อรังหรือซึมเศร้าได้
จากการทบทวนการดำเนินงานที่ผ่านมาของหน่วยงานสาธารณสุขในพื้นที่ พบว่าการช่วยเหลือด้านสุขภาพในสถานการณ์อุทกภัยยังมีลักษณะเป็นการตั้งรับเมื่อเกิดเหตุแล้วเป็นส่วนใหญ่ โดยเฉพาะการจัดหายาสามัญประจำบ้านและเวชภัณฑ์ไปแจกจ่ายเพียงอย่างเดียว ซึ่งแม้จะช่วยบรรเทาความเดือดร้อนเฉพาะหน้าได้ระดับหนึ่ง แต่ยังไม่ครอบคลุมมิติอื่นที่จำเป็น ได้แก่ การเตรียมความพร้อมของบุคคลากรและระบบข้อมูลกลุ่มเสี่ยงล่วงหน้าก่อนเกิดภัย การจัดบริการทางการแพทย์เชิงรุกและการเฝ้าระวังควบคุมโรคอย่างเป็นระบบระหว่าเกิดภัย ตลอดจนการฟื้นฟูสุขอนามัยสิ่งแวดล้อมและเยียวยาสภาพจิตใจอย่างต่อเนื่องภายหลังน้ำลด ซึ่งเป็นช่องว่างสำคัญที่ทำให้การช่วยเหลือไม่ครบวงจรและไม่ยั่งยืน ข้อมูลสถานการณ์ยาและวัสดุจำเป็นของสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดยะลา ในช่วงฤดูฝน/อุทกภัยที่ผ่านมา (พ.ศ.2568) สะท้อนขนาดของปัญหาได้ชัดเจน โดยพบว่า มีการใช้ยาชุดช่วยเหลือผู้ประสบภัย/ยาสามัญประจำบ้าน/ยาตำราหลวงไปแล้ว 13,972 ชุด และยารักษาน้ำกัดเท้าจำนวน 12,023 ชิ้น ขณะที่ยอดคงคลังทั้งจังหวัด ณ เดือนตุลาคม 2568 เหลือเพียง 6,237 ชุด และ 18,359 ชิ้น ตามลำดับ นอกจากนี้ยังมีเวชภัณฑ์จำเป็นอื่นที่ต้องสำรองในสถานการณ์อุทกภัย ได้แก่ ยาเม็ดแก้หวัด 112,200 เม็ด ยาน้ำสมานแผล 1,880 ขวด เสื้อชูชีพ 57 ตัว รองเท้าบูท 256 คู่ มุ้ง 44 หลัง โลชั่นกันยุง 2,050 ขวด ยาหยอดตาแก้ตาแดง 3,104 ขวด ยาฆ่าเชื้อแบคทีเรีย 20,200 เม็ด คลอรีน 239 กิโลกรัม และสารส้ม 309 กิโลกรัม ซึ่งสะท้อนว่าปริมาณความต้องการในแต่ละปีสูงกว่ายอดคงคลังสำรองของจังหวัดอย่างมีนัยสำคัญ โครงการนี้จึงถูกออกแบบให้สอดรับและสนับสนุนแผนและแนวทางการจัดหายาและเวชภัณฑ์ ซึ่งกำหนดให้จังหวัดจัดทำแผนสำรองยาและเวชภัณฑ์ โดยงบประมาณและกิจกรรมของโครงการนี้จะช่วยเสริมความพร้อมให้สามารถดำเนินการตามแผนระดับจังหวัดดังกล่าวได้อย่างเป็นรูปธรรมในระดับพื้นที่ ด้วยเหตุผลดังกล่าว ฝ่ายบริหารงานสาธารณสุข องค์การบริหารส่วนจังหวัดยะลา จึงจัดทำโครงการที่บูรณาการการดำเนินงานด้านสุขภาพครบทั้ง 3 ระยะ คือ ระยะก่อนเกิดภัย (การเตรียมความพร้อมและเสริมสร้างเครือข่าย) ระยะระหว่างเกิดภัย (การแพทย์สนามเคลื่อนที่และควบคุมโรคระบาด) และระยะหลังเกิดภัย (การฟื้นฟูอนามัยสิ่งแวดล้อมและเยียวยาสุขภาพจิต) ไว้ในโครงการเดียวอย่างเป็นระบบและต่อเนื่อง เพื่อลดผลกระทบด้านสุขภาพของประชาชนผู้ประสบอุทกภัยให้ได้มากที่สุด และสร้างความยั่งยืนในการรับมือกับภัยพิบัติในพื้นที่จังหวัดยะลาต่อไป