กองทุนสุขภาพจังหวัด

การสูบบุหรี่เป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญของประเทศไทยมาอย่างยาวนาน เนื่องจากส่งผลกระทบทั้งต่อสุขภาพของผู้สูบเองและบุคคลรอบข้าง ควันบุหรี่มีสารพิษจำนวนมากที่ก่อให้เกิดโรคร้ายแรง เช่น มะเร็งปอด โรคหัวใจและหลอดเลือด และ โรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญของการเสียชีวิตก่อนวัยอันควร นอกจากนี้ บุหรี่ยังก่อให้เกิดภาระโรคและค่าใช้จ่ายด้านการรักษาพยาบาลจำนวนมหาศาล ส่งผลกระทบต่อระบบสาธารณสุขและเศรษฐกิจของประเทศ ทั้งนี้การสูบบุหรี่ยังส่งผลกระทบต่อครอบครัวและสังคม โดยเฉพาะเด็กและเยาวชนที่อาจได้รับควันบุหรี่มือสองและมีความเสี่ยงต่อการเกิดโรคต่าง ๆ มากขึ้นด้วยเหตุนี้ ประเทศไทยจึงให้ความสำคัญกับการดำเนินงานช่วยเลิกบุหรี่อย่างจริงจัง โดยยึดหลักการด้านการป้องกัน การคุ้มครองสุขภาพ และการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน การดำเนินงานช่วยเลิกบุหรี่จึงมีความจำเป็นอย่างยิ่ง โดยมุ่งเน้นการป้องกันมากกว่าการรักษา กล่าวคือ ลดจำนวนผู้สูบบุหรี่รายใหม่ ในกลุ่มเด็กและเยาวชน ควบคู่ไปกับการช่วยเหลือผู้ที่สูบบุหรี่ให้สามารถเลิกได้อย่างยั่งยืน การมุ่งเน้นให้ประชาชนสามารถ “เลิกได้จริง” และ “เข้าถึงบริการได้ง่าย” โดยเฉพาะการใช้ระบบบริการสุขภาพที่ครอบคลุมตั้งแต่ระดับปฐมภูมิไปจนถึงโรงพยาบาล
สถานการณ์การบริโภคยาสูบจังหวัดปัตตานี ปี 2560, 2564 และ 2567 มีอัตรา การสูบบุหรี่ ร้อยละ 23.4 , 21.4 และ 23.9 ตามลำดับ ซึ่งมีแนวโน้มที่เพิ่มขึ้น ซึ่งสูงกว่าระดับประเทศ ที่มีอัตราร้อยละ 19.1 สะท้อนให้เห็นว่าจังหวัดปัตตานี เป็นพื้นที่ที่มีปัญหาการบริโภคยาสูบสูงกว่าค่าเฉลี่ย ของประเทศ อีกทั้งจากรายงานสถานการณ์ด้านสุขภาพของประชาชนจังหวัดปัตตานี ปี 2568 พบว่า กลุ่มโรคที่เป็นสาเหตุการตายอันดับ 3 คือ โรคมะเร็งทุกชนิด มีอัตราตาย 60.10 ต่อประชากรแสนคน เมื่อจำแนกกลุ่มสาเหตุการตายต่อแสนประชากรด้วยโรคมะเร็ง พบว่าโรคมะเร็ง 5 อันดับแรก คือ 1) มะเร็งปอด 2) มะเร็งตับ 3) มะเร็งเต้านม 4) มะเร็งลำไส้ใหญ่ และ 5) มะเร็งลิวคีเมีย Leukemia จากการคัดกรองข้อมูลผู้สูบบุหรี่ 3 ปี ย้อนหลัง ปี 2566, 2567, 2568, พบผู้สูบบุหรี่ จำนวน 14,175 ราย (ร้อยละ 10.96), 19,199 ราย (ร้อยละ 9.74), 10,917 ราย (ร้อยละ 5.71) มีผู้สูบบุหรี่เข้าสู่ระบบบำบัดรักษาการเลิกบุหรี่ จำนวน 9,376 ราย ร้อยละ (66.14), 11,690 (ร้อยละ 60.89) และ 7,579 ราย (ร้อยละ 69.42) แต่เลิกได้สำเร็จที่ 6 เดือน เพียง 64 ราย (ร้อยละ 0.68), 114 ราย (ร้อยละ 0.98), 45 ราย (ร้อยละ 0.59) เมื่อเทียบกับจำนวนผู้เสพทั้งหมด ซึ่งพบว่าเป็นอัตราที่ต่ำ เมื่อเทียบกับค่าเป้าหมาย (ร้อยละ20) อย่างมีนัยสำคัญ ซึ่งข้อมูลดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่า จังหวัดปัตตานีไม่ได้มีปัญหาเฉพาะเรื่อง “การเข้าถึงผู้สูบบุหรี่” เท่านั้น แต่ยังมีความท้าทายสำคัญในเรื่อง การเข้าสู่กระบวนการช่วยเลิกบุหรี่อย่างมีคุณภาพ การได้รับคำปรึกษาที่เหมาะสม การส่งต่อข้อมูลอย่างครบถ้วน และการติดตามต่อเนื่อง จนสามารถเลิกบุหรี่ได้สำเร็จ โดยเฉพาะในกลุ่มผู้ที่มีภาวะเสพติดนิโคติน ผู้ที่ใช้บุหรี่ไฟฟ้า และผู้ที่ใช้บุหรี่ร่วมกับบุหรี่ไฟฟ้า การเลิกบุหรี่และบุหรี่ไฟฟ้าจึงจำเป็นต้องอาศัยระบบบริการที่มีความต่อเนื่องตั้งแต่การค้นหาและคัดกรองผู้สูบบุหรี่ การประเมินความต้องการเลิก การให้คำปรึกษาและสร้างแรงจูงใจ การส่งต่อเข้าสู่บริการที่เหมาะสม การบันทึก และส่งข้อมูลอย่างถูกต้อง ตลอดจนการติดตามผลการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในระยะยาว “สายด่วนฯ 1600” เป็นกลไกสำคัญในการสนับสนุนการให้คำปรึกษาและการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อช่วยเลิกบุหรี่ อย่างไรก็ตาม การทำให้ผู้สูบบุหรี่และบุหรี่ไฟฟ้าเข้าถึงบริการได้อย่างครอบคลุม จำเป็นต้องอาศัยการทำงานร่วมกันของหน่วยบริการสุขภาพทุกระดับ ได้แก่ โรงพยาบาล สำนักงานสาธารณสุขอำเภอ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล และเครือข่ายในชุมชน โดยมีระบบการค้นหา คัดกรอง ให้คำปรึกษา ส่งต่อข้อมูลผ่านระบบ U-REFER และติดตามผลอย่างเป็นระบบ