กองทุนสุขภาพจังหวัด

จากการก้าวเข้าสู่สังคมสูงอายุอย่างสมบูรณ์ของจังหวัดปัตตานี นำมาซึ่งความท้าทายสำคัญ
ทางด้านสาธารณสุข โดยเฉพาะภาวะการรู้คิดบกพร่องเล็กน้อย (Mild Cognitive Impairment: MCI) ซึ่งเป็นระยะกึ่งกลางระหว่างภาวะลืมตามวัยกับโรคสมองเสื่อม (Dementia) ผู้สูงอายุกลุ่ม MCI แม้ยังพอ ช่วยเหลือตนเองได้ แต่มีอัตราความเสี่ยงที่จะเปลี่ยนเป็น โรคอัลไซเมอร์สูงถึงร้อยละ 10–15 ต่อปี หากไม่ได้ รับการกระตุ้นสมองอย่างถูกวิธี
จากข้อมูล ระบบคลังข้อมูลสุขภาพกระทรวงสาธารณสุข ของจังหวัดปัตตานี (พ.ศ. 2567–2569 สะท้อนถึง ขนาดของปัญหา (Burden of Disease) ในพื้นที่จังหวัดปัตตานีที่ขยายตัวอย่างต่อเนื่อง ใน ปี 2567 พบผู้สูงอายุกลุ่มเสี่ยงสมองเสื่อมในจังหวัดปัตตานี 5,782 คน (ร้อยละ7.73) , ปี 2568: พบผู้สูงอายุกลุ่มเสี่ยงสมองเสื่อมในจังหวัดปัตตานี 5,645 คน (ร้อยละ7.47) และ ปี 2569: พบผู้สูงอายุ กลุ่มเสี่ยงสมองเสื่อมในจังหวัดปัตตานีเพิ่มขึ้นเป็น 6295 คน (ร้อยละ8.19) ขณะเดียวกันการดำเนินงาน ระดับชุมชน ที่เป็นโอกาสและจุดคานงัดสำคัญ ในการพัฒนาคุณภาพชีวิต กลุ่มผู้สูงอายุกลุ่ม MCI ยังพบข้อจำกัด สำคัญ 2 ประการ: 1. ข้อจำกัดด้านบริบทและวัฒนธรรมท้องถิ่น: ครอบครัวและชุมชนส่วนใหญ่ใน จังหวัดปัตตานี ยังขาดความรู้ความเข้าใจ ไม่เห็นความสำคัญของการฟื้นฟูสมอง และมักปฏิเสธการนำผู้สูงอายุ มารับการฟื้นฟู ที่โรงพยาบาล และ 2.ภาระและความเครียดของผู้ดูแล: ญาติหรือผู้ดูแลหลักขาดทักษะ และระบบสนับสนุน ที่ถูกต้อง นำไปสู่ภาวะเครียดและหมดไฟ (Burnout) ส่งผลกระทบโดยตรงต่อคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ เพื่อแก้ปัญหาดังกล่าวอย่างตรงจุดและคุ้มค่างบประมาณ ของกองทุนหลักประกันสุขภาพ จังหวัดปัตตานี
โครงการนี้จึงออกแบบการดำเนินงานเชิงรุกโดยมุ่งเน้น การพัฒนากลไกแกนนำ และการทำงาน แบบบัดดี้ (Buddy System) เพื่อกระจายการดูแลลงสู่ระดับครัวเรือน โดยวิธีการ พัฒนาแกนนำในพื้นที่ ปัตตานี: ผู้ดูแลหลัก 400 คน จับคู่กับ อสม. และเจ้าหน้าที่ รพ.สต. 400 คน และ วิธีการ ขยายผลการดูแลเชิงรับ สู่เชิงรุก: แกนนำ 800 คนจะนำความรู้และคู่มือการฟื้นฟูสมอง/ป้องกันการเสี่ยงล้มวิถีชุมชน ที่สอดคล้องกับ อัตลักษณ์และวิถีชีวิตคนปัตตานี ไปปรับใช้ดูแลผู้สูงอายุกลุ่ม MCI ที่บ้าน สู่การสร้างระบบป้องกันระดับชุมชน เพื่อดูแลผู้สูงอายุกลุ่มเสี่ยง MCI ในจังหวัดปัตตานี ให้ได้รับการกระตุ้นสมองในบริบทวัฒนธรรมท้องถิ่น ชะลอการเปลี่ยนไปสู่ภาวะสมองเสื่อมถาวร ลดภาระค่าใช้จ่ายทางการแพทย์ของภาครัฐ และสร้างชุมชน ที่เป็นมิตรกับผู้สูงอายุอย่างยั่งยืนจากการคัดกรองสุขภาพผู้สูงอายุในชุมชนจังหวัดปัตตานี 2567 - 2569 พบว่ามีผู้สูงอายุเสี่ยงสมองเสื่อม จำนวน 74,843 , 75,546 และ 76,438 คิดเป็นร้อยละ 7.73, 7.48 และ 8.24 ตามลำดับ (ที่มา : ระบบ 3 หมอรู้จักคุณ) เริ่มมีอาการหลงลืมส่งผลต่อความมั่นใจ และการดำเนินชีวิต ผู้มีภาวะการรู้คิดบกพร่องเล็กน้อย (MCI) แม้ยังช่วยเหลือตัวเองได้ในชีวิตประจำวันแต่เริ่มมีปัญหาด้านความจำ และพฤติกรรม ซึ่งมักสร้างความกังวลใจให้กับญาติหรือผู้ดูแลการทำให้ครอบครัวหรือญาติเข้าใจธรรมชาติของโรค และการรู้วิธี รับมือที่ถูกต้องตั้งแต่ระยะเริ่มต้นเป็นสิ่งสำคัญมาก หากผู้ดูแลขาดความรู้ ทักษะและการสนับสนุนที่เหมาะสม อาจนำไปสู่ภาวะเครียด ซึมเศร้า หรือหมดไฟ (Burnout) ซึ่งจะส่งผลกระทบ โดยตรงต่อ คุณภาพชีวิต ของผู้สูงอายุ การจัดโครงการเพื่อพัฒนารูปการฝึกสมองและนำมาฝึกอบรมเพื่อพัฒนาศักยภาพผู้ดูแล, อสม.และ
จนท.รพ.สต. ทั้งในด้านความรู้ ทักษะการสื่อสาร และการดูแล จิตใจตนเอง จึงเป็นกุญแจสำคัญที่จะช่วย ให้ผู้สูงอายุ ได้รับการดูแลที่ต่อเนื่อง และมีคุณภาพที่บ้าน ประกอบกับครอบครัวผู้ดูแลผู้สูงอายุและคนในชุมชน ส่วนใหญ่ยังไม่เข้าใจ และไม่เห็น ถึงความสำคัญของการกระตุ้นสมองป้องกันภาวะสมองเสื่อมได้ และปฏิเสธการนำ ผู้สูงอายุแมารับการพื้นฟูสมองในโรงพยาบาล ทางผู้จัดทำ จึงได้เล็งเห็นความสำคัญในการจัดทำโครงการนี้ เพื่อชะลอความเสื่อมของสมอง เพิ่มคุณภาพชีวิตและลดภาระ ค่าใช้จ่ายทางการแพทย์ของครอบครัว และชุมชน ในอนาคต โดยเพิ่มประสิทธิภาพ ผู้ดูแล อสม.หมอคนที่ 1 จนท.รพสต.และหมอคนที่ 2 จับคู่บัดดี้ เป็นที่ปรึกษา ให้กับครอบครัวด้;p