กองทุนสุขภาพจังหวัด

ดวงตาและการมองเห็นคือรากฐานพื้นฐานและปัจจัยที่สำคัญที่สุดต่อการพัฒนาสติปัญญา การเรียนรู้ พัฒนาการทางสมอง และบุคลิกภาพของเด็กนักเรียนในวัยเจริญเติบโต การเปิดรับการเรียนรู้และการทำกิจกรรมในชีวิตประจำวันของเด็กวัยเรียน ขับเคลื่อนผ่านระบบการมองเห็นเป็นหลัก หากเด็กประสบปัญหาสายตาผิดปกติ ไม่ว่าจะเป็นภาวะสายตาสั้น สายตายาว หรือสายตาเอียง แล้วไม่ได้รับการตรวจวินิจฉัยแก้ไขอย่างทันท่วงที จะส่งผลกระทบโดยตรงต่อประสิทธิภาพการเรียนรู้และสุขภาวะโดยรวม ด้วยความสำคัญดังกล่าว จังหวัดปัตตานีจึงได้มีการขับเคลื่อนนวัตกรรมการดูแลสุขภาพสายตาเชิงรุกภายใต้แนวคิด “I SEE THE FUTURE แค่มองเห็นก็เปลี่ยนอนาคต” ซึ่งเป็นความร่วมมือครั้งสำคัญระหว่าง องค์การบริหารส่วนจังหวัดปัตตานี กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา (กสศ.) สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) และหน่วยงานภาคีเครือข่ายในพื้นที่ การร่วมมือในครั้งนั้นได้นำไปสู่การพัฒนาและจัดทำระบบฐานข้อมูลสุขภาพสายตาดิจิทัล “Vision for Pattani Kids” ขึ้นมาเป็นเครื่องมือหลัก ทำให้จังหวัดปัตตานีมีระบบติดตามปัญหาสายตาของเด็กนักเรียนที่แม่นยำและเป็นระบบดิจิทัล 100% ผู้เสนอโครงการจึงได้เล็งเห็นโอกาสในการขยายผลและขับเคลื่อนการช่วยเหลือเด็กนักเรียนในพื้นที่อย่างต่อเนื่อง โดยอาศัยฐานข้อมูลและกลไกความร่วมมือที่มีอยู่เดิมมาพัฒนาเป็นโครงการปฏิบัติการเชิงรุกในครั้งนี้ เพื่อให้การช่วยเหลือเข้าถึงกลุ่มเป้าหมายอย่างแม่นยำและตรงจุดที่สุด
จากการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงสถิติล่าสุดที่ถูกบันทึกในระบบฐานข้อมูลดิจิทัล Vision for Pattani Kids ซึ่งครอบคลุมโรงเรียนภาคีเครือข่ายจำนวน 294 แห่งในปัจจุบัน พบตัวเลขสถานการณ์ที่น่ากังวลเป็นอย่างยิ่ง โดยจากการตรวจคัดกรองเด็กนักเรียนในจังหวัดปัตตานีสะสมจำนวน 5,786 คน มีเด็กนักเรียนที่ถูกตรวจพบว่ามีภาวะสายตาผิดปกติและจำเป็นต้องได้รับการแก้ไขสูงถึง 1,570 คน หรือคิดเป็นร้อยละ 27.13 ของเด็กที่ได้รับการตรวจทั้งหมด ซึ่งตัวเลขดังกล่าวยังไม่นับรวมกลุ่มเด็กนักเรียนในโรงเรียนห่างไกลที่ยังไม่มีโอกาสเข้าถึงการคัดกรองรอบแรก ปัญหาสายตาเหล่านี้ถูกซ้ำเติมด้วยความจำเป็นและข้อจำกัดเฉพาะของบริบทในพื้นที่จังหวัดปัตตานีหลักๆ ได้แก่ ข้อจำกัดทางเศรษฐกิจและความยากจนแฝง ครอบครัวของเด็กนักเรียนจำนวนมากในพื้นที่จังหวัดปัตตานีมีรายได้น้อย ค่าใช้จ่ายในการพาบุตรหลานเดินทางไปพบจักษุแพทย์ในเมือง ตลอดจนค่ากรอบและเลนส์สายตาที่มีราคาสูงในตลาด เป็นภาระทางการเงินที่เกินกว่ากำลังของผู้ปกครองจะแบกรับได้ ปัญหาสายตาของเด็กจึงมักถูกละเลยและมองข้ามไป อุปสรรคในการเข้าถึงบริการสาธารณสุขเฉพาะทาง โรงพยาบาลหรือสถานพยาบาลในต่างอำเภอและพื้นที่ห่างไกล ขาดแคลนจักษุแพทย์ นักทัศนมาตร และเครื่องมือตรวจวัดสายตาที่ได้มาตรฐานระดับลึก การเดินทางเข้าสู่โรงพยาบาลศูนย์หรือศูนย์จักษุในเมืองมีต้นทุนการเดินทางสูง ส่งผลให้เด็กนักเรียนกลุ่มเสี่ยงตกหล่นจากระบบการดูแลรักษาสุขภาพสายตาเป็นจำนวนมาก ภัยเงียบทางสุขภาวะและภาวะตาขี้เกียจ

-2- เด็กนักเรียนที่มีปัญหาสายตาร้อยละ 27.13 นั้น ส่วนใหญ่ไม่เคยรู้ตัวมาก่อนว่าตนเองมีความผิดปกติทางสายตา เนื่องจากเข้าใจว่าภาพที่ตนเองมองเห็นพร่ามัวนั้นคือภาพปกติ ส่งผลให้เกิดพฤติกรรมเรียนไม่ทันเพื่อน มองกระดานไม่ชัด หรี่ตา ตาเข หรือปวดศีรษะเรื้อรัง ที่สำคัญที่สุดคือ หากความผิดปกติของสายตานี้ไม่ได้รับการแก้ไขด้วยแว่นสายตาที่ถูกต้องก่อนเด็กอายุครบ 8–10 ปี สมองส่วนรับภาพจะไม่ได้รับการกระตุ้นอย่างสมบูรณ์ และจะกลายเป็น ภาวะตาขี้เกียจ ซึ่งส่งผลให้เกิดความพิการทางสายตาอย่างถาวร โดยไม่สามารถรักษาหรือผ่าตัดให้หายดีได้อีกเลยหากพ้นช่วงวัยนี้ไปแล้ว
การสนับสนุนงบครองโครงการคัดกรองสายตาและตัดแว่นตาในครั้งนี้ จึงไม่ใช่เพียงแค่การแจกจ่ายสิ่งของหรือแว่นสายตาเท่านั้น แต่ถือเป็นการลงทุนในทรัพยากรมนุษย์ที่มีความคุ้มค่าสูงสุด และเป็นการแก้ไขปัญหาความเหลื่อมล้ำทางสังคมและการศึกษาอย่างยั่งยืน โดยโครงการนี้มีความสำคัญในมิติต่างๆ ได้แก่ 1)ความสำคัญด้านการศึกษาและสติปัญญา แว่นสายตาที่ถูกต้องตามหลักทัศนมาตรศาสตร์จะเป็นการเปิดโลกทัศน์การเรียนรู้ใหม่ให้แก่เด็ก ช่วยให้เด็กสามารถมองเห็นตัวหนังสือบนกระดานและในหนังสือเรียนได้อย่างชัดเจน เพิ่มความจดจ่อ มีสมาธิในการเรียน ยกระดับผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน (GPA) ให้สูงขึ้น และที่สำคัญคือลดอัตราความเสี่ยงในการหลุดออกจากระบบการศึกษาอันเนื่องมาจากปัญหาด้านสุขภาวะทางกายความสำคัญ2)ด้านสาธารณสุขและการแพทย์เชิงรุก โครงการนี้เปลี่ยนรูปแบบจากการตั้งรับในโรงพยาบาล มาเป็นการ บูรณาการทำงานเชิงรุกร่วมกันระหว่างกระทรวงศึกษาธิการ (ครูประจำชั้น) และกระทรวงสาธารณสุข ทำให้เกิดกลไกการคัดกรองที่มีประสิทธิภาพ สามารถสกัดกั้นและตัดวงจรภาวะตาขี้เกียจในเด็กปัตตานีได้อย่างทันท่วงที ก่อนที่จะกลายเป็นปัญหาความพิการและภาระทางสังคมในอนาคต 3)ด้านความคุ้มค่าเชิงระบบและการผสานสิทธิประโยชน์ โครงการนี้มุ่งเน้นการผสานประโยชน์ร่วมกับกองทุนหลักประกันสุขภาพในระดับท้องถิ่น (สปสช.) เพื่อยกระดับสิทธิประโยชน์ด้านสาธารณสุขให้เกิดขึ้นจริงในทางปฏิบัติ การจัดหาแว่นตาคุณภาพสูงให้เด็กนักเรียนฟรี 100% เป็นการใช้งบประมาณพัฒนาท้องถิ่นที่ส่งตรงถึงตัวเด็กนักเรียนและครอบครัวโดยตรง สามารถวัดผลลัพธ์การเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมและการเรียนได้อย่างเป็นรูปธรรมทันทีหลังได้รับแว่นตา
ด้วยเหตุผล ความจำเป็นเร่งด่วน และความสำคัญในมิติเชิงโครงสร้างที่ได้กล่าวมาข้างต้น ชมรมนักทัศนมาตรจังหวัดชายแดนใต้ จึงมีความเห็นเชิงประจักษ์ว่า โครงการคัดกรองสายตาและตัดแว่นตาให้นักเรียนในจังหวัดปัตตานี เป็นโครงการขับเคลื่อนสุขภาวะที่มีความสำคัญในระดับสูงสุด เป็นการส่งเสริมสุขภาพทางด้านสายตาและการมองเห็นให้กับเด็กนักเรียน ยิ่งดำเนินโครงการได้รวดเร็วเพียงใด ก็จะยิ่งช่วยรักษาโอกาสทางการเรียนรู้ คุ้มครองสิทธิขั้นพื้นฐานด้านสาธารณสุข และเปลี่ยนอนาคตของเด็กเยาวชนในจังหวัดปัตตานีให้เติบโตขึ้นมาเป็นกำลังสำคัญของพื้นที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้นเท่านั้น จึงสมควรอย่างยิ่งที่จะได้รับการอนุมัติและสนับสนุนงบประมาณเพื่อดำเนินโครงการให้สำเร็จลุล่วงสืบไป